نوشته
راهنمای جامع عطر و ادکلن؛ از نت و آکورد تا انتخاب و نگهداری
دنیای عطر در نگاه اول ممکن است کمی پیچیده به نظر برسد. وقتی وارد صفحه یک عطر میشوید، با اصطلاحاتی مثل نت ابتدایی، نت پایه، آکورد، گروه بویایی، ادو پرفیوم، سیلاژ، طبع گرم یا خنک و دهها عبارت دیگر روبهرو میشوید. اگر معنی این اصطلاحات را ندانید، انتخاب عطر بیشتر به حدس و سلیقه دیگران وابسته میشود تا شناخت واقعی رایحه.
در این راهنمای عطر و ادکلن قرار است مهمترین مفاهیمی را که برای شناخت و انتخاب عطر نیاز دارید، به زبان ساده مرور کنیم؛ از اینکه عطر چگونه ساخته میشود و نت و آکورد چه معنایی دارند گرفته تا غلظت عطر، ماندگاری، پخش بو، انتخاب رایحه متناسب با فصل و موقعیت، روش تست و حتی نگهداری صحیح شیشه عطر.
هدف این مقاله این نیست که وارد تمام جزئیات تخصصی عطرسازی شویم. در عوض، میخواهیم یک نقشه کامل از دنیای عطر داشته باشیم تا بعد از خواندن آن بتوانید مشخصات یک عطر را بهتر درک کنید و با آگاهی بیشتری سراغ انتخاب رایحه مناسب خودتان بروید.
اگر با مشخصات صفحات عطر مانند نتها، آکوردها، طبع، فصل، ماندگاری و پخش بو آشنا هستید اما نمیدانید چطور آنها را برای انتخاب عطر کنار هم قرار دهید، راهنمای «اطلاعات صفحه عطر را چطور بخوانیم و تصمیم خرید بگیریم؟» را ببینید.
عطر از چه چیزی ساخته میشود؟
در سادهترین تعریف، عطر ترکیبی از مواد معطر و یک حامل است که معمولاً بخش عمده آن را الکل تشکیل میدهد. مواد معطر میتوانند منشأ طبیعی داشته باشند یا بهصورت سنتتیک و آزمایشگاهی تولید شوند.
مواد طبیعی از منابع مختلفی مانند گلها، میوهها، پوست مرکبات، چوبها، صمغها، ادویهها و گیاهان به دست میآیند. در کنار آنها، عطرسازی مدرن بهشدت از مواد سنتتیک نیز استفاده میکند. این ترکیبات به عطرساز اجازه میدهند رایحههایی بسازد که استخراج طبیعی آنها دشوار، بسیار گران یا حتی غیرممکن است.
وجود مواد سنتتیک به معنی بیکیفیت بودن یک عطر نیست. بسیاری از عطرهای مشهور دنیا ترکیبی از مواد طبیعی و سنتتیک هستند و کیفیت نهایی بیشتر به فرمولاسیون، انتخاب مواد اولیه و مهارت عطرساز بستگی دارد.
نسبت مواد معطر به الکل و سایر اجزای فرمول نیز یکی از عواملی است که میتواند روی نوع و غلظت نهایی عطر تأثیر بگذارد.
نت عطر چیست؟
یکی از اولین اصطلاحاتی که هنگام بررسی یک عطر میبینید، نت عطر است.
نتها را میتوان مواد یا رایحههایی دانست که در ساخت شخصیت بویایی یک عطر نقش دارند. برای سادهتر کردن نحوه تغییر رایحه در طول زمان، معمولاً نتهای عطر را به سه بخش تقسیم میکنند:
نت ابتدایی
رایحهای است که معمولاً در لحظات اولیه پس از اسپری عطر بیشتر احساس میشود. نتهای مرکباتی، سبز و بعضی رایحههای سبک و شاداب در این بخش زیاد دیده میشوند.
نت میانی
بعد از کمرنگ شدن شروع اولیه عطر، بخش میانی رایحه بیشتر خودش را نشان میدهد. این قسمت معمولاً نقش مهمی در شخصیت اصلی عطر دارد و ممکن است شامل گلها، ادویهها، رایحههای میوهای یا عناصر آروماتیک باشد.
نت پایه
نتهای پایه معمولاً دیرتر آشکار میشوند و بخش عمیقتر و ماندگارتر رایحه را تشکیل میدهند. چوبها، مشک، وانیل، عنبر و بعضی ترکیبات سنگینتر معمولاً در این قسمت دیده میشوند.
برای مثال ممکن است عطری در ابتدا با ترنج شروع شود، بعد رایحه گلها بیشتر احساس شود و در نهایت وانیل و چوب روی پوست باقی بمانند.
البته این تقسیمبندی همیشه به این معنی نیست که رایحه دقیقاً در سه مرحله کاملاً جدا از هم ظاهر میشود. نتها میتوانند با یکدیگر همپوشانی داشته باشند و تغییر رایحه تدریجی باشد.
اگر میخواهید این موضوع را دقیقتر بشناسید، مقاله «نت عطر چیست؟ تفاوت نت ابتدایی، میانی و پایه» را بخوانید.
هرم بویایی چیست؟
هرم بویایی روشی ساده برای نمایش روند تغییر رایحه یک عطر است.
در این مدل، نتهای ابتدایی در بالای هرم، نتهای میانی در بخش وسط و نتهای پایه در پایین قرار میگیرند. هدف این ساختار این است که نشان دهد عطری که در اولین لحظه اسپری میکنید الزاماً همان بویی نیست که یک یا چند ساعت بعد روی پوست احساس خواهید کرد.
برای همین است که قضاوت درباره عطر فقط چند ثانیه بعد از اسپری میتواند گمراهکننده باشد. ممکن است شروع یک عطر را چندان دوست نداشته باشید، اما با ظاهر شدن نتهای میانی و پایه نظر شما کاملاً تغییر کند؛ یا برعکس.
هرم بویایی را بهتر است یک راهنمای کلی برای درک مسیر رایحه بدانیم، نه یک جدول زمانی کاملاً دقیق.
برای توضیح کاملتر این مفهوم میتوانید به مقاله «هرم بویایی عطر چیست؟» مراجعه کنید.
آکورد عطر چیست؟
نت و آکورد دو اصطلاح نزدیک به هم هستند، اما دقیقاً یک معنی ندارند.
نت معمولاً به یک عنصر یا رایحه مشخص مانند وانیل، رز، ترنج، چوب سدر یا دارچین اشاره میکند.
اما آکورد بیشتر توصیف یک حس بویایی است که از ترکیب چند ماده و نت مختلف ایجاد میشود.
برای مثال ممکن است وانیل یکی از نتهای یک عطر باشد، اما ترکیب وانیل با مواد دیگر باعث شود آکورد غالب آن عطر «شیرین» باشد. به همین شکل، مجموعهای از ترکیبات مختلف ممکن است حسی چوبی، پودری، مرکباتی، آروماتیک، ادویهای یا دریایی ایجاد کنند.
بنابراین وقتی در صفحه یک عطر میبینید آکوردهای اصلی آن «شیرین، وانیلی و پودری» هستند، الزاماً به این معنی نیست که سه ماده با همین نام در فرمول عطر وجود دارند. این عبارات بیشتر توصیف میکنند که رایحه در مجموع چه حسی منتقل میکند.
در مقاله «آکورد عطر چیست و چه فرقی با نت دارد؟» این تفاوت را با مثالهای بیشتری بررسی خواهیم کرد.
خانواده یا گروه بویایی چیست؟
برای دستهبندی عطرها از مفهومی به نام خانواده بویایی یا گروه بویایی استفاده میشود. خانواده بویایی به ما کمک میکند بفهمیم شخصیت کلی یک عطر به کدام سبک رایحه نزدیکتر است.
دستهبندیها ممکن است میان منابع و برندها کمی متفاوت باشند، اما چند خانواده اصلی بسیار رایج هستند:
گلی یا Floral: عطرهایی که رایحه گلها نقش اصلی را در آنها دارد.
چوبی یا Woody: رایحههایی با حضور محسوس چوبهایی مانند سدر، صندل و سایر ترکیبات چوبی.
امبری یا Amber: معمولاً رایحههایی گرم، غنی و گاهی شیرین یا ادویهای.
تازه یا Fresh: گروه گستردهای از رایحههای شاداب که میتوانند شامل سبکهای مرکباتی، سبز، آبی یا آروماتیک باشند.
مرکباتی یا Citrus: رایحههایی که حالوهوای لیمو، ترنج، پرتقال، گریپفروت و سایر مرکبات در آنها برجسته است.
در کنار این گروهها، خانوادهها و زیرگروههای دیگری مانند چرمی، چایپر، فوژه، میوهای، آروماتیک و بسیاری دستهبندیهای دیگر نیز وجود دارند.
شناخت خانواده بویایی مخصوصاً زمانی مفید است که چند عطر موردعلاقه دارید و میخواهید بفهمید چه سبک رایحهای بیشتر با سلیقه شما هماهنگ است.
غلظتهای مختلف عطر چه تفاوتی دارند؟
روی شیشه عطرها معمولاً عباراتی مانند Parfum، Eau de Parfum یا Eau de Toilette دیده میشود. این اصطلاحات بهطور کلی به غلظت ترکیبات معطر در محصول اشاره دارند.
از غلیظتر به سبکتر معمولاً با این نامها روبهرو میشویم:
- Parfum یا Extrait de Parfum
- Eau de Parfum یا EDP
- Eau de Toilette یا EDT
- Eau de Cologne یا EDC
در حالت کلی، غلظت بیشتر میتواند باعث شود رایحه غنیتر یا ماندگارتر باشد، اما این یک قانون قطعی نیست. فرمول عطر، نوع مواد اولیه، ساختار رایحه و حتی شرایط استفاده نیز روی عملکرد آن تأثیر دارند.
بنابراین نمیتوان صرفاً با دیدن عبارت EDP نتیجه گرفت که آن عطر حتماً از هر EDT دیگری ماندگارتر است.
برای مقایسه دقیق درصدها و ویژگیهای هر گروه، مقاله «تفاوت غلظتهای عطر» را ببینید.
ماندگاری، پخش بو و سیلاژ چه تفاوتی دارند؟
این سه اصطلاح گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند، در حالی که مفهوم متفاوتی دارند.
ماندگاری یا Longevity نشان میدهد رایحه تقریباً چه مدت روی پوست، لباس یا سطح موردنظر قابل تشخیص است.
پخش بو یا Projection به میزان قدرتی اشاره دارد که عطر در فضای اطراف فرد احساس میشود. ممکن است عطری ماندگاری خوبی داشته باشد، اما بیشتر نزدیک پوست باقی بماند و پخش بوی زیادی نداشته باشد.
سیلاژ یا Sillage را میتوان رد بویی دانست که عطر در حرکت از خود باقی میگذارد. برای مثال زمانی که فردی از کنار شما عبور میکند و برای مدتی رایحه عطر او در فضا باقی میماند، با سیلاژ مواجه هستید.
در نتیجه یک عطر میتواند ماندگار باشد اما پخش بوی متوسطی داشته باشد یا در ساعات ابتدایی پخش زیادی داشته باشد و سپس سریعتر به پوست نزدیک شود.
عملکرد عطر نیز ثابت و یکسان برای همه افراد نیست و عوامل زیادی میتوانند روی آن اثر بگذارند.
چرا یک عطر روی افراد مختلف متفاوت بو میدهد؟
اگر شما و فرد دیگری از یک عطر یکسان استفاده کنید، ممکن است رایحه یا شدت آن را کمی متفاوت تجربه کنید.
دمای پوست، میزان چربی یا خشکی پوست، دمای محیط، رطوبت، تعریق و حتی نحوه اسپری کردن میتوانند روی نحوه تبخیر مواد معطر اثر بگذارند.
شرایط آبوهوایی نیز اهمیت زیادی دارد. یک رایحه ممکن است در هوای گرم سریعتر باز شود و بعضی نتهای آن برجستهتر شوند، در حالی که همان عطر در هوای سرد آرامتر و متراکمتر احساس شود.
به همین دلیل تست عطر روی پوست خودتان، مخصوصاً قبل از خرید شیشه کامل یک عطر ناآشنا، معمولاً اطلاعات دقیقتری نسبت به بو کردن آن فقط روی کاغذ میدهد.
عطر گرم، خنک، شیرین و تلخ یعنی چه؟
در بازار عطر ایران اصطلاحاتی مانند گرم، خنک، شیرین و تلخ بسیار رایج هستند. این عبارات بیشتر برای توصیف حس کلی رایحه استفاده میشوند و لزوماً به معنی دمای واقعی یا طعم عطر نیستند.
عطر گرم
رایحههایی که حس گرما، غنا و عمق ایجاد میکنند معمولاً گرم توصیف میشوند. وانیل، عنبر، بعضی ادویهها، رزینها و ترکیبات شیرین میتوانند چنین حسی ایجاد کنند.
عطر خنک
رایحههای مرکباتی، سبز، آبی، دریایی و بعضی ترکیبات آروماتیک معمولاً حس خنکی و تازگی بیشتری دارند.
عطر شیرین
شیرینی میتواند از وانیل، کارامل، عسل، میوهها یا بسیاری ترکیبات دیگر ایجاد شود. شدت شیرینی نیز از یک عطر بسیار ملایم تا رایحههای کاملاً گورماند متفاوت است.
عطر تلخ
«تلخ» در توصیف عطر الزاماً به معنی بوی نامطبوع نیست. رایحه چوب، چرم، بعضی گیاهان، مرکبات تلخ، ادویهها یا ترکیبات دودی میتوانند حالوهوایی ایجاد کنند که در بازار عطر بهعنوان تلخ شناخته میشود.
این اصطلاحات بیشتر ابزارهایی برای توصیف حسی رایحه هستند و ممکن است افراد مختلف برداشت کمی متفاوتی از آنها داشته باشند.
فصل چه تأثیری بر انتخاب عطر دارد؟
دما روی نحوه پخش و تبخیر عطر تأثیر میگذارد. به همین دلیل بعضی سبکهای رایحه در فصلهای خاص راحتتر استفاده میشوند.
در هوای گرم معمولاً رایحههای سبکتر، مرکباتی، آبی، سبز و شاداب انتخابهای راحتتری هستند. عطرهای بسیار شیرین و سنگین ممکن است در گرمای زیاد برای بعضی افراد بیش از حد متراکم احساس شوند.
در هوای سرد شرایط برعکس است. رایحههای غنیتر، چوبی، امبری، ادویهای، وانیلی و شیرین معمولاً فرصت بیشتری برای نشان دادن شخصیت خود پیدا میکنند.
این موضوع یک قانون مطلق نیست. اگر عطری را دوست دارید میتوانید در فصلهای مختلف از آن استفاده کنید، اما تغییر تعداد اسپری و زمان استفاده میتواند تجربه بهتری ایجاد کند.
در مقالات جداگانه عطرمانیا، بهترین سبکها و عطرهای مناسب هر فصل را دقیقتر بررسی خواهیم کرد.
عطر مناسب موقعیتها چه ویژگیهایی دارد؟
همانطور که یک لباس برای تمام موقعیتها مناسب نیست، یک عطر هم لزوماً بهترین انتخاب برای همه شرایط نیست.
برای استفاده روزمره، دانشگاه یا محیط کار معمولاً رایحههایی با پخش بوی کنترلشده و شخصیت نسبتاً تمیز و متعادل انتخاب مطمئنتری هستند.
برای قرار یا دورهمی میتوانید بسته به فصل و سلیقه شخصی سراغ رایحههایی با شخصیت بیشتر بروید.
در مهمانیها و فضاهای باز نیز معمولاً امکان استفاده از عطرهایی با حضور قویتر وجود دارد.
البته مهمتر از نام موقعیت، توجه به محیط است. فضای کوچک و بسته با یک محیط باز تفاوت دارد. عطری که در فضای باز متعادل به نظر میرسد ممکن است با تعداد اسپری مشابه در یک دفتر کوچک بیش از حد قوی باشد.
چطور عطر مناسب خودمان را انتخاب کنیم؟
بهترین عطر الزاماً محبوبترین، گرانترین یا قویترین عطر نیست. عطر مناسب باید با سلیقه، شرایط استفاده و انتظارات شما هماهنگ باشد.
برای محدود کردن انتخابها، چند سؤال ساده از خودتان بپرسید.
چه سبک رایحهای را دوست دارم؟
اگر قبلاً عطری داشتهاید که آن را دوست داشتهاید، خانواده بویایی، آکوردها و نتهای اصلی آن را بررسی کنید. این اطلاعات میتوانند سرنخ خوبی درباره سلیقه شما بدهند.
برای مثال ممکن است متوجه شوید بیشتر عطرهای موردعلاقه شما چوبی و ادویهای هستند یا تقریباً همیشه به رایحههای مرکباتی و آروماتیک جذب میشوید.
عطر را برای چه فصلی میخواهم؟
اگر دنبال یک عطر تابستانی هستید، احتمالاً معیارهای شما با زمانی که یک عطر برای شبهای سرد زمستان میخواهید متفاوت خواهد بود.
قرار است کجا از عطر استفاده کنم؟
محیط کار، دانشگاه، استفاده روزانه، قرار، مهمانی و مراسم رسمی هرکدام میتوانند شرایط متفاوتی داشته باشند.
چه عملکردی از عطر انتظار دارم؟
بعضی افراد عطرهای آرام و نزدیک پوست را ترجیح میدهند و بعضی دیگر دنبال رایحهای با حضور محسوستر هستند. هنگام انتخاب فقط عدد یا نظر یک کاربر را ملاک قرار ندهید؛ عملکرد عطر روی پوست و در شرایط مختلف میتواند متفاوت باشد.
بودجه من چقدر است؟
مشخص کردن محدوده بودجه باعث میشود گزینههای نامرتبط سریعتر کنار بروند. قیمت بالاتر نیز الزاماً به این معنی نیست که یک عطر برای شما خوشبوتر یا مناسبتر خواهد بود.
آیا امکان تست عطر را دارم؟
اگر رایحهای را قبلاً امتحان نکردهاید، تست روی پوست یا تهیه حجم کم میتواند ریسک خرید را کاهش دهد.
انتخاب عطر موضوع گستردهای است؛ به همین دلیل در راهنمای جامع انتخاب عطر این فرایند را مرحلهبهمرحله و با جزئیات بیشتری بررسی خواهیم کرد.
روش صحیح تست عطر چیست؟
یکی از اشتباهات رایج این است که عطر را اسپری کنیم و تنها بر اساس چند ثانیه اول درباره آن تصمیم بگیریم.
برای بررسی بهتر، ابتدا میتوانید عطر را روی بلاتر یا کاغذ تست اسپری کنید. این کار برای مقایسه سریع چند رایحه مفید است.
اگر عطر توجه شما را جلب کرد، مرحله بعد تست روی پوست است. مقدار کمی روی پوست اسپری کنید و اجازه دهید رایحه بدون مالیدن محل اسپری تغییر کند.
کمی به آن زمان بدهید تا از شروع اولیه عبور کند و بخشهای میانی و پایه نیز ظاهر شوند. در صورت امکان، چند ساعت با عطر زندگی کنید و بعد درباره خرید تصمیم بگیرید.
همچنین بهتر است تعداد زیادی عطر را پشت سر هم تست نکنید، زیرا بعد از مدتی تشخیص تفاوت رایحهها دشوارتر میشود.
عطر را کجا اسپری کنیم و چند پاف بزنیم؟
نقاطی از بدن که گرمای طبیعی بیشتری دارند معمولاً برای اسپری عطر مناسب هستند. گردن، اطراف پشت گوش و مچ دست از نقاط متداول هستند.
بااینحال تعداد اسپری مشخص و ثابتی برای تمام عطرها وجود ندارد. یک عطر ممکن است با چند اسپری حضور قابلتوجهی داشته باشد، در حالی که رایحهای سبکتر به تعداد بیشتری نیاز داشته باشد.
فصل، محیط، غلظت عطر و قدرت فرمول نیز اهمیت دارند.
در محیطهای بسته بهتر است محافظهکارانهتر عمل کنید. اگر خودتان بعد از مدتی عطر را کمتر احساس کردید، الزاماً به این معنی نیست که دیگران نیز آن را حس نمیکنند؛ بینی انسان ممکن است به رایحهای که دائماً در اطرافش حضور دارد عادت کند.
برای جزئیات بیشتر میتوان بهصورت جداگانه درباره بهترین نقاط اسپری عطر و تعداد مناسب پاف عطر صحبت کرد.
دکانت و سمپل چیست؟
اگر میخواهید عطری را قبل از خرید شیشه کامل امتحان کنید، دکانت و سمپل گزینههای کاربردی هستند.
سمپل معمولاً نمونهای با حجم کم است که اغلب توسط خود برند یا شرکت سازنده تولید میشود.
دکانت مقداری از عطر اصلی است که از شیشه اصلی به ظرف کوچکتری منتقل شده است.
دکانت بهخصوص برای عطرهایی که امکان تست حضوری آنها را ندارید یا نمیخواهید بدون شناخت قبلی شیشه کاملشان را بخرید، میتواند راه کمهزینهتری برای تجربه رایحه باشد.
برای توضیح بیشتر میتوانید مقاله «همه چیز درباره دکانت (دستریز)» را مطالعه کنید.
بهترین روش نگهداری عطر چیست؟
نور، گرما و تغییرات شدید دما از عواملی هستند که میتوانند در طولانیمدت روی کیفیت عطر تأثیر بگذارند.
بهتر است شیشه عطر را در محیطی نسبتاً خنک، خشک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.
قرار دادن عطر کنار پنجره، داخل خودرو یا نزدیک منابع گرمایی انتخاب مناسبی نیست.
حمام نیز با وجود اینکه محل رایجی برای قرار دادن محصولات آرایشی و بهداشتی است، به دلیل تغییرات مداوم دما و رطوبت لزوماً بهترین محل برای نگهداری عطر نیست.
در بسیاری از موارد، یک کمد یا کشوی دور از نور مستقیم انتخاب ساده و مناسبی است.
اگر میخواهید عطرهای خود را برای مدت طولانی نگهداری کنید، در مقاله «بهترین روش نگهداری عطر» این موضوع را دقیقتر بررسی خواهیم کرد.
چطور عطر اصل را از فیک تشخیص دهیم؟
ظاهر بستهبندی، کیفیت چاپ، جعبه، بطری، بچکد و جزئیات ظاهری میتوانند هنگام بررسی اصالت عطر مفید باشند، اما هیچکدام بهتنهایی معیار قطعی نیستند.
بستهبندی عطرها ممکن است در طول زمان تغییر کند و حتی محصولات اصل نیز گاهی تفاوتهایی در جعبه یا جزئیات تولید داشته باشند.
از طرف دیگر نمونههای تقلبی نیز میتوانند بستهبندی بسیار شبیه محصول اصلی داشته باشند.
به همین دلیل خرید از فروشنده معتبر و بررسی مجموعهای از نشانهها اهمیت بیشتری نسبت به تکیه کردن روی یک علامت دارد.
در مقاله جداگانه «روش تشخیص عطر اصل از فیک» میتوان این نشانهها را دقیقتر بررسی کرد.
جمعبندی؛ از کجا شناخت عطر را شروع کنیم؟
برای شناخت دنیای عطر لازم نیست از همان ابتدا وارد جزئیات پیچیده عطرسازی شوید.
ابتدا تفاوت نت، آکورد و خانواده بویایی را یاد بگیرید. بعد با غلظتهای مختلف، مفهوم ماندگاری و پخش بو و تأثیر فصل و موقعیت آشنا شوید. زمانی که چند عطر را تجربه کردید، نتها و آکوردهای عطرهای موردعلاقه خود را با هم مقایسه کنید.
بهمرور متوجه میشوید بیشتر به چه سبکهایی علاقه دارید و انتخاب عطر برایتان بسیار سادهتر میشود.